Dzisiaj jest: 4 Luty 2023        Imieniny obchodz?: Weronika, Mariusz, Andrzej
Strona g?ówna Biblioteka

Patroni 2016

Henryk Sienkiewicz

Jeden z najpopularniejszych i najpoczytniejszych pisarzy polskich, autor powie?ci: Quo vadis, W pustyni i w puszczy, Krzy?aków i Trylogii, urodzi? si? 170 lat temu w 1846 w Woli Okrzejskiej. W roku 1905 zosta? laureatem nagrody Nobla za ca?okszta?t twórczo?ci.

Zmar? – 15 listopada 1916 w Vevey w Szwajcarii, a zatem w tym roku obchodzimy równie? 100 rocznic? jego ?mierci. Rok 2016 uchwa?? Parlamentu RP jest Rokiem Sienkiewicza.

Kilka s?ów o ?yciu s?awnego pisarza:

W roku 1858 zacz?? uczy? si? w gimnazjum w Warszawie, w 1866 podj?? studnia na wydziale lekarskim Szko?y G?ównej Warszawskiej, szybko jednak przeniós? si? na wydzia? filologiczno-historyczny. W czasie studiów wspó?pracowa? z „Tygodnikiem Ilustrowanym” i „Przegl?dem Tygodniowym”. W 1872 wyda? pierwsze ksi??ki: Na marne oraz Humoreski z teki Worszy??y. Wiele podró?owa? po ?wiecie, czego literackim efektem s? Listy z podró?y do AmerykiListy z Afryki, a tak?e Wspomnienie z Maripozy.

By? urodzonym nowelist?. Jego naj?wietniejsze opowiadania to: Janko Muzykant, Za chlebem, Latarnik, Bartek zwyci?zca, Sachem. Najwi?ksz? s?aw? przynios?y mu powie?ci historyczne, pisane „ku pokrzepieniu serc”, zw?aszcza Ogniem i mieczem, Potop oraz Pan Wo?odyjowski, og?oszone w latach 1884-1888. Potem przysz?y nast?pne powie?ci, publikowane z niezrównan? regularno?ci?: Bez dogmatu (1891), Rodzina Po?anieckich (1894), Quo vadis (1896), Krzy?acy (1900), Na polu chwa?y (1906). Cztery lata przed ?mierci? wyda? W pustyni i w puszczy.

Za ?ycia doczeka? si? pierwszej ekranizacji swojej prozy. W roku 1912 Quo vadis wyre?yserowa? we W?oszech Enrico Guazzoni. Do najs?ynniejszych adaptacji filmowych nale?? te w re?yserii: Aleksandra Forda (Krzy?acy), Jerzego Hoffmana (wszystkie cz??ci Trylogii), Jana Rybkowskiego (Rodzina Po?anieckich), Jerzego Kawalerowicza (Quo vadis), W?adys?awa ?lesickiego (W pustyni i w puszczy). Ka?dej premierze towarzyszy?o olbrzymie zainteresowanie spo?eczne.

Cieszy? si? za ?ycia nie tylko s?aw? i popularno?ci?, ale równie? uznaniem. W roku 1900 Uniwersytet Jagiello?ski przyzna? mu doktorat honoris causa, w roku 1902 Lwów nada? mu honorowe obywatelstwo. 10 grudnia 1905 roku w Sztokholmie odebra? nagrod? Nobla „za wybitne osi?gni?cia w dziedzinie epiki i rzadko spotykany geniusz, który wcieli? w siebie ducha narodu”. Nie sposób jednak nie wspomnie?, ?e jego pisarstwo by?o przedmiotem krytyki ze strony Stanis?awa Brzozowskiego, a po latach Witolda Gombrowicza.

W roku 1914, po wybuchu wojny, wyjecha? do Szwajcarii, gdzie dwa lata pó?niej zmar? i zosta? pochowany. Jego prochy sprowadzono do Polski w 1924 i z?o?ono w katedrze ?w. Jana Chrzciciela w Warszawie, obok sarkofagu prezydenta Gabriela Narutowicza.

 

Feliks Nowowiejski

Feliks Nowowiejski urodzi? si? 7 lutego 1877 roku na Warmii, w miejscowo?ci Wartembork (obecnie Barczewo). Talent muzyczny objawi? ju? w dzieci?stwie, kiedy skomponowa? suit? ta?ców na fortepian. Rodzice pos?ali go wi?c do przyklasztornej szko?y w ?wi?tej Lipce, gdzie uczy? si? harmonii oraz gry na fortepianie, skrzypcach i organach, a tak?e waltorni i wiolonczeli. W 1893 roku podj?? prac? w Olsztynie, w pruskiej orkiestrze pu?ku grenadierów. Wtedy te? odniós? pierwszy istotny sukces kompozytorski – jego fortepianowy marsz Pod sztandarem pokoju otrzyma? I nagrod? w konkursie zorganizowanym przez stowarzyszenie The British Musician.

W latach 1898-1900 Nowowiejski pe?ni? funkcj? organisty w ko?ciele ?w. Jakuba w Olsztynie, a jednocze?nie kontynuowa? nauk? w Konserwatorium Sterna w Berlinie (organy i kompozycja) oraz Szkole Muzyki Ko?cielnej w Ratyzbonie (w zakresie chora?u gregoria?skiego i polifonii). Nast?pnie wyjecha? do Berlina, gdzie w Meisterschule Königliche Akademie der Künste (Królewskiej Akademii Sztuk Pi?knych) i na Królewskim Uniwersytecie im. Fryderyka Wilhelma studiowa? kompozycj? u Maxa Brucha i muzykologi?.

Od 1906 roku Nowowiejski mieszka? w Berlinie, gdzie dzia?a? jako kompozytor i dyrygent, wielokrotnie wyje?d?aj?c z koncertami do Warszawy, Krakowa czy Lwowa, a tak?e na Bliski Wschód. W 1907 roku w Usti nad ?ab? odby?a si? premiera najs?ynniejszego bodaj dzie?a Nowowiejskiego – oratorium Quo vadis, a pierwsze wykonanie jego ostatecznej wersji – dwa lata pó?niej w Amsterdamie. Utwór ten tylko do 1939 roku prezentowany by? na estradach koncertowych ponad 200 razy, w tym w nowojorskiej Carnegie Hall i na wystawie ?wiatowej w San Francisco.

W 1909 roku kompozytor osiad? w Krakowie, gdzie obj?? stanowisko dyrektora artystycznego Towarzystwa Muzycznego oraz wyst?powa? jako dyrygent koncertów symfonicznych i organista. W 1910 roku, z okazji 500-lecia zwyci?stwa pod Grunwaldem i ods?oni?cia tam?e pomnika W?adys?awa Jagie??y ufundowanego przez Ignacego Jana Paderewskiego, skomponowa? Rot? do tekstu Marii Konopnickiej. W 1911 o?eni? si? z El?biet? Mironow-Mirock?, która aktywnie wspiera?a jego karier? zawodow?, a jednocze?nie wychowywa?a pi?cioro dzieci.

Podczas I wojny ?wiatowej Nowowiejski zosta? wcielony do wojska pruskiego i pracowa? w berli?skiej orkiestrze garnizonowej. Potem osiedli? si? w Poznaniu i w??czy? w nurt odradzaj?cego si? ?ycia kulturalnego tego miasta. W 1920 roku zosta? zatrudniony w Konserwatorium Pozna?skim, gdzie prowadzi? klas? organów i uczy? improwizacji. Jednak ju? w 1927 roku zrezygnowa? ze sta?ego zatrudnienia i po?wi?ci? si? dzia?alno?ci kompozytorskiej i koncertowej. Jako wirtuoz organów cz?sto wyst?powa? z repertuarem obejmuj?cym muzyk? barokow?, utwory wspó?czesnych kompozytorów francuskich oraz w?asne improwizacje. Z kolei kompozycje organowe Nowowiejskiego wyró?nia?y si? wszechstronnym wykorzystaniem w?a?ciwo?ci instrumentu oraz ciekawymi pomys?ami harmonicznymi i brzmieniowymi. W dorobku Nowowiejskiego z tego zakresu znajduje si? m.in. dziewi?? symfonii organowych, które sam twórca nazwa? swym „testamentem muzycznym”, cztery koncerty na organy oraz dzie?o ostatnie – poemat In paradisum (1941). W uznaniu zas?ug przyznano mu w 1931 roku honorowe cz?onkostwo The Organ Music Society w Londynie.

Bardzo istotna by?a dzia?alno?? Nowowiejskiego jako chórmistrza. Kompozytor wspó?pracowa? z wieloma zespo?ami, prowadzi? wielkie po??czone chóry (np. zorganizowa? 4000-osobowy Chór Narodowy), by? jurorem rozmaitych konkursów chóralnych. Wiele te? na chór komponowa?. Stworzy? blisko 500 utworów religijnych, pie?ni i hymnów patriotycznych oraz wi?ksze dzie?a na chór z towarzyszeniem instrumentalnym, takie jak np. Kantata o bohaterze (Pogrzeb genera?a Bema) do s?ów Cypriana Kamila Norwida na chór mieszany, mezzosopran lub alt, fortepian, organy lub orkiestr? (1939). Pisa? tak?e msze (za sw? Missa pro pace z 1936 roku otrzyma? z r?k papie?a Piusa XI godno?? szambelana papieskiego) i oratoria oraz pie?ni inspirowane muzyk? ludow?.

Ponadto tworzy? wielkie dzie?a orkiestrowe – cztery symfonie (prócz pierwszej, nagrodzonej Prix de Rome, tak?e II Symfonia „Rytm i praca" (1938), III Symfonia (1939/1940) oraz nieuko?czona IV, nazwana „Symfoni? Pokoju” ze s?owami ?w. Franciszka z Asy?u i Jana Kasprowicza), poematy symfoniczne, np. Beatrycze wg Boskiej komedii Dantego (1903) czy Po?egnanie Ellenai wg Juliusza S?owackiego (1915) oraz koncerty na wiolonczel? (1938) i fortepian (1941). Jako dyrygent Miejskiej Orkiestry Symfonicznej w Poznaniu (1935-1939) Nowowiejski propagowa? dzie?a Maurice'a Ravela, Alberta Roussela czy Igora Strawi?skiego, a tak?e utwory rodzimych kompozytorów wspó?czesnych, m.in. Tadeusza Zygfryda Kasserna, Stefana Boles?awa Poradowskiego czy Tadeusza Szeligowskiego.

W?ród zró?nicowanych gatunkowo, odznaczaj?cych si? wysok? sprawno?ci? warsztatu twórczego kompozycji Nowowiejskiego znajduj? si? tak?e dzie?a sceniczne, w tym opera Legenda Ba?tyku z librettem opartym na staros?owia?skim micie (1924) i opera-balet Wesele na wsi (Malowanki ludowe) (1928). Utwory te cieszy?y si? w swoim czasie wielkim zainteresowaniem publiczno?ci – Legend? Ba?tyku wykonano na przyk?ad w ci?gu jednego sezonu ponad 50 razy. Niestety, ogromna twórczo?? Feliksa Nowowiejskiego pozostaje dzi? stosunkowo ma?o znana. W repertuarze koncertowym utrzyma?y si? g?ównie utwory organowe i chóralne. Niewiele jego kompozycji zosta?o opublikowanych, a wiele partytur zagin??o w wojennych zawieruchach.

We wrze?niu 1939 roku kompozytor w obawie przed aresztowaniem (by? wszak autorem Roty i aktywnym uczestnikiem plebiscytu na Warmii maj?cego rozstrzygn?? o przy??czeniu tych ziem do Polski lub Niemiec) ukry? si? w szpitalu sióstr El?bietanek w Poznaniu, a nast?pnie wyjecha? wraz z rodzin? do Krakowa, gdzie funkcjonowa? pod zmienionym nazwiskiem. W grudniu 1941 roku dozna? wylewu krwi do mózgu i nie móg? ju? pracowa? twórczo. Po zako?czeniu II wojny ?wiatowej powróci? do Poznania, gdzie zmar? 18 stycznia 1946 roku. Pochowany zosta? na Ska?ce Pozna?skiej, w Krypcie Zas?u?onych ko?cio?a ?w. Wojciecha.

CIEKAWOSTKI:

Rota Feliksa Nowowiejskiego zosta?a pierwotnie opublikowana pt. Has?o - uroczysta pie?? na obchód grunwaldzki. W wersji na orkiestr? i 600-osobowy chór z terenów obj?tych zaborami zabrzmia?a ona po raz pierwszy 15 lipca 1910 roku w Krakowie pod pomnikiem Grunwaldzkim ufundowanym przez Jana Ignacego Paderewskiego.

W 1929 roku podczas jednego ze zjazdów ?piewaczych Nowowiejski wykona? swój Psalm 136 Jeruzalem – Ojczyzna z chórem z?o?onym a? z 20 tysi?cy ?piewaków.

 

Cichociemni

By?o ich zaledwie 316, jednak ich dzieje stanowi? z?ot? kart? w historii Polski. Spadochroniarze Armii Krajowej, bo o nich w?a?nie mowa, tworzyli jedn? z najbardziej elitarnych grup ?o?nierzy II wojny ?wiatowej. Pocz?tkowo okre?lani byli mianem "ptaszków", "zrzutków" albo "skoczków", jednak ostatecznie przyj??a si? dla nich nazwa "cichociemni", która niezwykle trafnie definiowa?a sposób dzia?ania, do jakiego zostali przygotowani: "w ciszy oraz po ciemku". Niestety, cz??? z nich zosta?a skazana w Polsce Ludowej na kary ?mierci lub wi?zienia.

Twórcami idei przerzutu spadochronowego do okupowanej Polski ?wietnie wyszkolonych konspiratorów, byli kapitanowie Jan Górski oraz Maciej Kalenkiewicz, tak?e pó?niejsi "cichociemni". Swoje starania rozpocz?li ju? we Francji pod koniec 1939 r., jednak dopiero na Wyspach Brytyjskich, gdzie po kampanii francuskiej ewakuowa? si? polski rz?d oraz wi?kszo?? wojska, uda?o si? ide? wcieli? w ?ycie. Kluczem do powodzenia ca?ego przedsi?wzi?cia by?o przekonanie Naczelnego Wodza Polskich Si? Zbrojnych gen. W?adys?awa Sikorskiego do konieczno?ci zaopatrywania polskiego podziemia drog? lotnicz?. Nale?y bowiem pami?ta?, ?e wraz z "cichociemnymi" przesy?any by? równie? sprz?t oraz niezb?dne do prowadzenia walki z okupantem pieni?dze.

W celu werbowania kandydatów na skoczków prowadzony by? nabór we wszystkich formacjach PSZ - od piechoty po marynark? wojenn?. W podziemiu niezb?dni byli bowiem zarówno konspiratorzy wyszkoleni w prowadzeniu dywersji, radiotelegrafi?ci, fa?szerze dokumentów jak i zwykli szpiedzy. Mimo ?e nabór oparty by? na ochotniczym zg?oszeniu, to dalsza selekcja by?a niezwykle surowa. ?wiadcz? o tym statystyki. Spo?ród osób, które wyrazi?y ch?? przyst?pienia do tak ci??kiej s?u?by wytypowano 2413 najlepszych z najlepszych. Z tej liczby szkolenie uko?czy?o 606 osób, a 579 zakwalifikowano do skoku. Na tym weryfikacja si? jednak nie ko?czy?a. Dlatego w Polsce wyl?dowa?o zaledwie 316 "cichociemnych". Najliczniejsz? grup? stanowi?y osoby wyszkolone w zakresie dywersji. Bardzo istotny, ze wzgl?du na sposób przerzutu do kraju, by? kurs spadochronowy. Du?a tutaj zas?uga gen. Stanis?awa Sosabowskiego (wówczas w stopniu pu?kownika), dowódcy 4 Brygady Kadrowej Strzelców, przemianowanej nast?pnie na 1 Samodzieln? Brygad? Spadochronow?. Na terenie stacjonowania jednostki zosta? bowiem zorganizowany o?rodek wst?pnego przygotowania spadochronowego, a sama brygada sta?a si? podstaw? szkolenia skoczków. Nast?pny kurs zasadniczy obejmowa? zagadnienia walki konspiracyjnej i stanowi? kontynuacj? zaprawy dywersyjnej. Tutaj byli szkoleni w zakresie operowania ma?ymi zespo?ami sabota?owo-dywersyjnymi. "Cichociemni" kierowani byli do niemal wszystkich struktur ZWZ - AK. Wchodzili w sk?ad Komendy G?ównej oraz dowództwa poszczególnych okr?gów, dowodzili zgrupowaniami partyzanckimi i mniejszymi oddzia?ami, pracowali w wytwórniach broni, dokumentów oraz jako ??czno?ciowcy. W?ród najs?awniejszych wymieni? nale?y Leopolda Okulickiego "Nied?wiadka" - ostatniego dowódc? Armii Krajowej; Jana Piwnika "Ponurego" - legendarnego dowódc? partyzantki na Kielecczy?nie i Nowogródczy?nie; Kazimierza Iranka-Osmeckiego "Antoniego" - dowódc? II Oddzia?u (wywiadowczego) Komendy G?ównej AK; Boles?awa Kontryma "?mudzina" - dowódc? ochrony Delegata Rz?du na Kraj; Zdzis?awa Jeziora?skiego "Jana Nowaka" - s?ynnego "Kuriera z Warszawy"; Hieronima Dekutowskiego "Zapor?" - jednego z najs?ynniejszych "?o?nierzy Wykl?tych" oraz El?biet? Zawack? "Zo" - jedyn? kobiet? w tym gronie, zast?pc? dowódcy komórki ??czno?ci kurierskiej "Zagroda" KG AK. Mimo ?e liczba "cichociemnych", jacy zasilili struktury Polskiego Pa?stwa Podziemnego, nie by?a zbyt wysoka, to ich dokonania, po?wi?cenie w s?u?bie Ojczy?nie oraz w wielu przypadkach oddanie ?ycia w walce z wrogiem najlepiej ?wiadcz?, jak bardzo byli potrzebni. Bior?c dzi? do r?ki jak?kolwiek ksi??k? dotycz?c? Armii Krajowej nie trudno natkn?? si? w niej na opis dzia?alno?ci którego? z nich. Niestety, studiuj?c wykazy akowców skazanych przez s?dy Polski Ludowej na kary wi?zienia, a nawet ?mier?, tak?e odnajdzie si? nazwiska wielu z tych bohaterskich ?o?nierzy.

Cze?? i Chwa?a Bohaterom!

 

Szukaj w serwisie

Zapraszamy

In order to view this object you need Flash Player 9+ support!

Get Adobe Flash player
Joomla! Slideshow

Archiwum